Dick Jungst in Ethiopie;
januari-februari 2012
Dick Jungst is sinds
25 januari 2012 in zijn functie als coordinator voor Rotary Doctors vertrokken
voor een reis naar Ethiopie. Als u zijn ervaringen wilt volgen kunt u dit doen
via zijn nieuwe blog http://dick-in-ethiopia.blogspot.com/
Dick is inmiddels weer terug van zijn reis in Ethiopie en heeft daarvan
een fotoalbum gemaakt wat u kunt bekijken door de volgende link aan te klikken: Nekemte
en Dembi Dollo Ethiopië, Dick Jungst jan-feb 2012
Daktari Dick in Kenia;
februari-maart 2011
Dick Jungst is op 5 februari 2011 weer
vertrokken als vrijwilliger voor Rotary Docters naar Mpeketoni in Kenia voor
een periode van 6 weken. Als u zijn ervaringen wilt volgen kunt u dit doen via
zijn nieuwe blog http://daktari-dick.blogspot.com/
.
Rotary Doctors
Mpeketoni; maart-april 2010
Verslag 1
Zoals vorig jaar al geschreven ligt Mpeketoni aan de oostkust van Kenia, hemelsbreed 30 km van Lamu. Het district Lamu heeft van oudsher moslim Swahili bewoners, later kwamen daar Kikuyu’s uit het centrale deel van Kenia.
Het ligt op zeeniveau, vlak onder de evenaar, waar de regentijd langzaamaan is begonnen, en bij een temperatuur van ruim boven de 34 graden. Bomen geven schaduw, de wind moet verkoeling brengen. Op 20 maart stond de zon loodrecht boven dit gebied, op 21 maart boven de evenaar.
De oudere huisjes zijn van klei en hebben een staketsel van houten palen, het dak is meestal van palmblad dat om een stok wordt gevouwen, en honderden van deze stukken worden dakpansgewijs over elkaar gelegd; dat is waterdicht, houdt de zonnewarmte wat tegen, maar na een storm moet je het maar afwachten. De nieuwere huisjes en kerkjes zijn bedekt met golfplaat en dat is erg warm. En als de bui losbarst kun je niets verstaan en je stethoscoop ook niet meer gebruiken.
Onderweg heb ik Linda Polman’s “De Crisis karavaan”gelezen. Dit boek drukt je met de neus op veel feiten en problemen van de hulpverlening. Nu is er de laatste jaren veel geschreven over ontwikkelingshulp, of zo je wilt –samenwerking. De Zambiase econome Dambisa Moyo, die ook in Harvard heeft gestudeerd, schreef haar boek “doodlopende hulp”. Het rapport van de WRR begin dit jaar geeft ook veel zwakke plekken aan. Het boek van Linda Polman gaat vooral in op de rol van grote NGO’s die bij crises als haviken op hun prooi afkomen, niets coördineren of met elkaar afstemmen, en in oorlogssituaties of bij strijdende partijen weten de NGO’s dat veel van de hulp verdwijnt naar de agressor, die met de voedselhulp op kracht komt, of voor de afgeperste “vergunningen” tegen veel geld, wapens kopen. De Nederlandse NGO’s doen er hard aan mee, maar verzwijgen hun verwerpelijke rol hierin.
Ik heb de idee dat Rotary Doctors, waarschijnlijk ook omdat ze niet in conflictgebieden zitten, de hulp brengt bij de armste mensen in de regio die verstoken zijn van bijna elke medische hulp, of de afstand is voor hen onoverbrugbaar.
De mobile Clinic wordt verzorgd door de RDN Jeep-line, maar veel andere nood eromheen valt daar niet onder, de knowhow of de financiën daarvoor ontbreken.
Lokaal is een stichting uit het Westland actief in het bouwen van scholen, kerken en waterputten, en het geven van landbouwvoorlichting. Daar er weinig tot geen medische zorg was, heeft die stichting Rotary Docters daarvoor te hulp geroepen.
Stichting Equator Medicare kan aanvullend wel hulp bieden, maar wil wel zekerheid hebben dat die goed besteed wordt.
De reis met o.a. één grote doos met verbandmiddelen en andere disposables verloopt goed, de binnenlandse vlucht vraagt echter wel een forse overbagage betaling. Twee ander dozen konden niet mee, Piloten zonder grenzen heeft haar service i.o.v. Air France –KLM moeten stoppen.
Ik overnacht in Nairobi bij Sjoerd, en wordt zondagmiddag opgehaald door huisarts Jankees die al diverse perioden met tropenervaring heeft, en tandarts Thom die in Uganda en Nepal gewerkt heeft. Ervaren mensen dus.
Maandag 15 maart 2010
Na een beroerde nacht, ruim 30 graden, een groot verschil met de koude nachten daarvoor in Nederland, komt vanaf 8 uur het team binnen, een hartelijk weerzien.
Daarna naar Majembeni, waar Jankees het spreekuur doet en ik wat rondkijk en informeer naar de huidige watervoorziening. Dan word ik weggeroepen, achter op de piki-piki (een brommer-taxi) naar een psychotische patiënte die haar huis niet uit wil; de weg erheen is smal, tussen bomen en struiken laverend, kilometers lang, daar kan geen auto komen Ze moet een injectie hebben, eigenlijk had dat al vier maanden geleden moeten gebeuren, maar ze wilde niet, maar nu was de maat vol. Een in zichzelf gekeerde jonge vrouw, moeder van drie kindertjes, die in november was opgenomen in het ziekenhuis. Toch was er wel enig contact, en ze wilde de injectie ook wel.
Er bleken in dat gebied afsluiters van een waterleiding te zitten, en het water was nog steeds niet echt goed, het leidingsysteem was vorig jaar verontreinigd door een defect dak van de voorraadtank kilometers verder. Dichterbij Majembeni was er één waterput op twee km, maar daar kwam nu alleen brak water uit, dus niet drinkbaar. Zo kom je door een onverwachte visite beter op de hoogte van de watervoorziening. Hier ga ik proberen verbetering in aan te brengen.
De spreekuurruimte in het kerkje erg stoffig door de zandvloer. Er komen hier constant ruim 50 patiënten, steeds wat meer, de streek erachter wordt verder ontgonnen en dus meer bevolkt. Overigens moeten de mensen dat zelf en met de hand doen, alles kappen, verbranden en hun huisje er neerzetten. Schoon drinkwater in de buurt is dan erg noodzakelijk.
’s Avonds de grote doos uitgepakt, wat kan de jeepline gebruiken, wat kan door naar het ziekenhuis.
Dinsdag 16 maart.
Naar Soroko. Vorig jaar in de aanloop daar naar toe er wel geweest, nadat ik overleg had gehad met de district officier van gezondheid en diverse plaatselijke chiefs. RDN heeft er nu ruim 9 maanden gewerkt en het is een succesvolle post: de drukste, steeds 55-70 patiënten, die soms van 25 km ver ( Kipini) komen. Het kerkje staat midden in het land en tussen mooie bomen, vlak bij een kruising van 2 zandwegen, met één piepklein winkeltje en nog 3 huisjes; toch wonen er veel mensen rondom, maar in een straal van 15 km tussen bomen struiken en hoog gras zie je daar niets van. Sommige mensen hebben in geen jaren een dokter gezien. Dan zie je ook bijzondere pathologie, een vrouw van 75 jaar met uitgebreide lipkanker en harde klieren als teken van uitzaaiing. Vrij veel kinderen, malaria, weinig ondervoeding.
Na het spreekuur doorgereden naar Witu, en de districtsofficer gesproken en gevraagd hoe hij ons werk beoordeelde en of hij nog suggesties had. Hij was zeer tevreden en had zelfs zijn vrouw naar ons gestuurd, omdat de lokale clinical officer niet verder kwam, en ze was zo goed behandeld ! Daarna gesproken met de public health officer van de regio, die de community-health workers moet zoeken, aansporen en instrueren, maar dat verliep nog niet zo goed, of wij dat even wilden doen. Maar dat valt wel erg buiten ons werkveld, de meeste artsen zijn daar niet voor opgeleid, de publiek-private samenwerking wordt zo geheel op ons bordje geschoven en of we dat ook wilden bekostigen. Punt van bespreking aanstaande zaterdag met de District Medical Officer op Lamu.
Opvallend is dat de zwangeren uit de regio, dus ook Soroko, voor de zwangerschapscontroles naar Witu moeten, ook voor vaccinaties en malaria-preventieve therapie. In februari waren er 169 zwangeren geweest voor controle, maar er waren er maar 12 bevallen; de meeste bevallen thuis, 20-25 km van Witu, in de bush met een lokale niet-opgeleide vroedvrouw (TBA). Over de uitkomsten daarvan zijn helaas geen gegevens.
We waren laat thuis, en zijn daarna nog even naar het dorp gefietst, tegen 5 uur brandt de zon niet zo erg meer; we hebben wat kleine boodschapjes gedaan en een biertje gedronken in een garden, met knalharde televisie, waar niemand naar keek, maar die ook niet zachter mocht.
Sammy had voortreffelijke pompoensoep met kerrie gemaakt.
Woensdag 17 maart.
De dag start met het diabetes- en hoge bloeddruk spreekuur in Baharini; Sr Susan zwaait er nog steeds de scepter. Ook de tandarts werkt er woensdag, maar verder hebben de zusters weinig patiënten. Op verzoek van Sr Susan de vraaag of ik als teamcoördinator vrijdag wil overleggen met haar en een moeder-overste uit Nairobi..
Na de theepauze ( ze drinken daar eigenlijk nooit koffie, maar zwarte thee met heel veel melk en heel veel suiker) door naar Tewe, vlak voor Kiongwe Mjini waar vorig jaar het spreekuur was, maar door de afgelegen ligging aan het einde van een weggetje kwamen daar maar 6-9 mensen. Door op het kruispunt van zandwegen ervóór te gaan werken in het kerkje kunnen mensen van 4 richtingen komen en er zijn nu op dit middagspreekuur gemiddeld ruim 20 patiënten per keer sinds begin december.
Aan het eind van de middag kennis gemaakt met Wim van den Burg, de initiator en leider van het project Farmer’s Court, zoals de bovenomschreven Westlandse stichting gerealiseerd heeft. Alhoewel leraar, doet hij hier alle bovenomschreven projecten zelf met zijn medewerkers, of het nu landbouw, bouwen of putten slaan is.
Donderdag 18 maart
Naar Uziwa, waar niets veranderd is, dezelfde betrokken volunteers en spreekuur in een stenen gebouwtje van de sub-chief. Huisbezoek gebracht aan een bejaarde mevrouw met een halfzijdige verlamming; dat was veroorzaakt door boezemfibrileren, dat door losschietende stolseltjes een bloedvatverstopping in de hersenen kan veroorzaken; echter er is hier geen thrombosedienst. Haar zoon had een prachtige rolstoel gemaakt, een soort fauteuil op zwenkwielen, waar ze elke dag even ingezet werd. Mooi fotootje van gemaakt.
Vrijdag 19 maart.
Naar Bomani. Omdat de tandarts niet anders dan vandaag kon terugvliegen, moet Peter hem wegbrengen. Cecilia de tandartsassistente heeft nu toch niets te doen en vervangt Peter voor zijn administratieve functie, en ze helpt mij bij vertalen, want het is druk en zo kom ik er weer in als ik volgende week het weer alleen moet doen.
Om half drie naar de zusters; daar heb ik geen prettig gesprek; alhoewel we beiden voor de arme mensen in de regio werken vinden ze dat ze van ons meer geld moeten hebben vanwege het gebruik van hun gebouw. Ook bij Rotary Doctors moet het uit de lengte of de breedte, of we moeten de kinderen die bij de tandarts komen geld gaan vragen. En dat wilde RDN juist niet. Aansluiten wilde Jankees nog even afscheid nemen van de Indische Oceaan, en hebben we na een kwartiertje rijden de branding opgezocht. Geen badgast binnen 30 km.
’s-Avonds de administratieve overdracht van Jankees aan mij, hij vertrekt de volgende dag.
De kas tellen en papieren klaar maken.
Zaterdag 20 maart.
De reeds 3 maanden geleden afgesproken ontmoeting met de distict medical officer op Lamu wordt rond 8 uur afgebeld, wel zal ze de superintendant, de hoofddokter, vragen of die ons jaarrapport in ontvangst kan nemen en de nodige vragen kan beantwoorden. Sommige vragen worden beantwoord, maar veel blijven onbeantwoord. Daar reis je dan 2 uur voor.
Een verblijf op Lamu is nu ook weer geen straf…
Zondag 21 maart
De nieuwe tandarts Hans opgehaald, hij had ook al in Nepal als vrijwilliger gewerkt, dus zal hier niet gauw van zijn stuk gebracht worden. Na terugkomst in Mpeketoni hem rondgeleid en allerlei zaken doorgesproken, onder ander de eisen van de zusters mbt de tandarts in Baharini.
De op Lamu gekocht verse vis wordt door Sammy prima bereid. Iets anders dan de bonen uien en tomaten.
alles gaat met de bus mee
Al met al een week met veel zaken die geregeld moesten worden, en nog weinig patiënten. Volgende week kan ik er tegenaan. Met het waterputten project ben ik helaas nog niet zo erg opgeschoten; Wim van den Burg wil ook in Majembeni aan de slag en we moeten elkaar niet in het (vaar-)water gaan zitten. Maar er komt wel een oplossing.
Volgende week een tweede gesprek met de zusters, met Wim, het uitzoeken van de waterputproblematiek, en de auto moet ook nog een grote beurt hebben volgende week vrijdag in Mombasa, 4 ½ uur rijden enkele reis, en in één dag op en neer, en het spreekuur moet toch doorgaan. Organiseren dus.
Verslag 2
Maandag 22 maart
Spreekuur in Majembeni, niet anders dan vorig jaar, 40% kinderen onder de 5 jaar, veel longontstekingen, diarree en dat tgv het verontreinigde drinkwater. Ruim 60 patiënten gezien.
Het is warm, benauwd, een enkel wolkje, weinig wind. Het blijft armoedig in het dorp.
Een gesprek met de counselor levert wel enige informatie op. Het stuk ten oosten van de weg Lamu –Witu rondom Mpeketoni is verdeeld en de eigendomsrechten zijn aan mensen toegewezen. Maar aan de westkant van die weg, wat ze hier de Wittemere noemen wordt bewoond door mensen die daar gedoogd worden, de grond is van de overheid en moet de komende jaren verdeeld worden onder deze nieuwe bewoners, die dan ook eigendomsrechten kunnen krijgen. Daarom is het er ook armoedig, ze bouwen iets op grond waar ze vandaag of morgen weer af moeten, ontginnen van het land is ook zonde van het werk, misschien ben je er volgend jaar weer weg. En als je geen eigendomsrechten hebt, kun je niets lenen.
Dus bij het bouwen van putten moet je dus uitkijken van wie de grond is of wordt.
‘s-Avonds een vispotje gegeten, de resten van de grote Kingfish van zondag zitten erin, een stevige lichtrood-vlezige vis. Met Hans de waterputproblemen besproken.
Dinsdag naar Soroko. Ook druk, maar bijna geen kinderen, zie vorige week. Toch een goed teken. Als ik klaar ben word ik voorgesteld aan een vrouw van de dorpsraad, die weer van de waterputten had gehoord. In Soroko zijn er twee, een op openbare grond, met een beperkte capaciteit, en een op privé grond, waar de eigenaar steeds moeilijker over doet. Rond de school is niets en deze primary school heeft 1000 leerlingen en slecht 2 x 2 toiletten. Kunnen wij iets doen ?
Een aantal basale voorwaarden besproken, die zij zal meenemen naar de schooldirectie en school bestuur. Volgende week meer.
Eenmaal thuis, nog wat zaken geregeld en met Hans op de fiets naar de rand van Lake Kenyatta, vogels kijken, reigers, zwarte ooievaars, ibissen, pleviertjes en een enkele ijsvogel. De oogst viel wat tegen tov vorig jaar, het water stond ook hoger, door de drassigheid kon je niet goed bij de oever komen, op de terugweg in het enige café in het dorp dat bier schenkt een koud Tusker-biertje gedronken. ’s-Avonds de waterput plannen op papier gezet, en de boekhouding gedaan.
Woensdag 24 maart
Het draaiboek voor aanstaande vrijdag doorgesproken, als ik met Peter naar Mombasa ga voor de eerste grote beurt van de Landcruiser, die na bijn een jaar 20.000 heeft gelopen. En er moeten zeker 2 nieuwe banden onder, er zijn er van de 6 maar 2 in redelijke staat. De garage is al gebeld en de plek gereserveerd.
In Baharini het diabetesspreekuur, 23 patiënten, en de zuster alvast een deel van de antwoorden gegeven; we zijn niet van plan hun hele waterrekening te betalen, de tandarts werkt er 3 dagen, zelf werken ze er 6 ½ dag, en bij het diabetesspreekuur heb ik geen stromend water, krijg een kannetje van 3 liter en daar moeten we het mee doen. We blijven bij ons standpunt dat de kinderen die door de tandarts gratis behandeld worden , geen geld gevraagd kan worden om de zusters te geven, die er geen spat voor hoeven te doen. Wel zullen we de compressor- en tandartsenruimte een extra schoonmaakbeurt geven. Ook vinden we dat we in Tewe teveel van hun patiënten zouden trekken. Ik had alle woonplaatsen van de laatste 13 weken van de bezoekers van Tewe bekeken en gezien dat hooguit 1/3 uit hun verzorgingsgebied komt dwz 7-8 pat per week. Van de patiënten hoor je veel kritiek op de zusters, duur, onaardig, weinig service, enz Dat heb ik de zusters aangegeven, maar daar willen ze niet van horen. Over het gebruik van de tandartsenstoel, die hen door de Deense organisatie Danida is gegeven, kan ik geen antwoord geven dat zal de coördinerende tandarts moeten doen als deze terugkomt van vakantie. Als dat zo door gaat kunnen we beter elders gaan zitten , dit is geen samenwerking..
In Tewe is het die dag heel rustig, een belangrijk persoon uit het dorp werd begraven.
Donderdag 25 maart naar Uziwa. De helft is kinderen, malaria en allerlei infecties.
Buiten naast een zolderraam liggen 4 uilskuikens, 2 grotere en 2 kleinere, één geeft nog een levensteken. Op de zolder zaten vleermuizen, en die hadden een nogal penetrante stank in het gebouw veroorzaakt. De chief had een of ander smerig bestrijdingsmiddel gebruikt om de vleermuizen weg te krijgen maar daarbij natuurlijk ook de uilen getroffen. Dat ze dood waren geeft niets: het bijgeloof is dat “when the Owl cries, someone dies”., dus dan maar geen uilen. De vogelbescherming kan hier nog wel wat werk doen.
S’-Avonds vroeg naar bed, morgen om uiterlijk kwart voor zes op weg naar Mombasa.
Peter haalt mij op met een Askari, een met een karabijn bewapende politieagent, die de eerste 150 km meerijdt om Somalische overvallers geen kans te geven. Robert die voor de tandarts rijdt, zal eerst mijn team naar Bomani brengen waar onze nurse Teresa het alleen moet doen en Cecilia zal Esther assisteren in de apotheek.
dunne armpjes, ondervoeding
Vrijdag 26 maart. Vroeg op en om 5.40 rijden we al. In het donker met groot licht zijn de potholes wel zo goed herkenbaar; het is erg vochtig, een beetje mistig bij 30 graden, de ruitenwisser moet steeds aan. Voor Malindi is een stuk weg vorig jaar november weggeslagen door de Tana river, en de brug was er niet meer, nu vervangen door een tijdelijke brug. Een enorm terrein in de regio, goed te overzien vanaf de hoge dijk, tot aan de horizon, is vlak gemaakt, alle bomen en struiken zijn er af, aan de randen branden die nog, het is in vakken gedeeld met sloten voor irrigatie. Honderden dagarbeiders, net zoveel mannen als vrouwen, lopen er met hun schop of hak langs de weg naar dat nieuwe land. Ze worden aangevoerd met 50 tegelijk op open vrachtwagens. Verder richting Malindi liggen tussen de weg en de zee de grote zoutmeren voor zoutwinning, deze polders worden steeds opnieuw onder zeewater gezet dat verdampt en een witte korst achterlaat, en dat over tientallen kilometers.
Na Malindi is de weg beter, het is heuvelachtiger, richting Mombasa, en er zijn grote plantages met sisal, een soort yucca , met fabrieken erbij. Dichter bij Mombasa wordt het steeds drukker, de weg verstopt. Er rijden honderden tuk-tuks met veel lawaai en smerige uitlaatgassen, naast al die andere oude diesels.
bloedonderzoek
Bij de Toyota garage zijn we zoals afgesproken, net voor half elf. De chef werkplaats heeft zijn dag niet, hij vindt het druk en we kunnen pas om 4 uur op de auto rekenen, alhoewel vooraf 2 uur was afgesproken. Daarna diens chef maar even aangeklampt, vaste regel is dat wie van ver komt eerst wordt geholpen, anders kun je niet meer verantwoord terug.
Echter om 13.30 stond de auto nog steeds buiten, dus we konden niet meer terug.
Dan op zoek naar banden, de Toyota garage zelf doet daar niets mee. Tot 5 uur kunnen we terecht. Intussen geld pinnen, maar de transactie wordt afgebroken zonder enige melding; als ik daar binnen over klaag, zeggen ze dat ik een melding krijg als het niet van mijn rekening wordt geboekt; en die had ik dus niet gekregen, dus nog eens geprobeerd, nu melding dat het niet van mijn rekening werd afgeschreven. Ik vertrouw het voor geen shilling, naar huis gebeld, Gaby ingelogd, en jawel 2 x 400 euro afgeboekt en geen shilling ervoor terug; ik moest maar naar de hoofdbank in Mombasa; na lang wachten werd me verteld dat alles via Nairobi liep, dus dat wordt spannend de komende weken. Toen kon ik bij het hoofdkantoor niet meer pinnen, want ik had al teveel geld opgenomen. Dan een andere kaart, spannend genoeg, dat lukt, en de garage kon met de creditcard. Na de banden naar Malindi, de tweede helft van de rit in het donker, handkarren en fietsen hebben geen licht, de tegenliggers, mn de matatu’s, de overvolle busjes houden hun groot licht zolang mogelijk aan, zodat je geen steek ziet. In Malindi een eenvoudig onderkomen, warm en op de binnenplaats grote kakkerlakken. Even wat gegeten bij de vele Italianen die er in Malindi zijn (er wonen daar veel Italianen van oudsher, veel opschriften zijn in het Italiaans). Dan moe naar bed.
Zaterdagochtend 27 maart; diverse boodschaopen gedaan , vis gehaald en witte wijn, in Mpeketoni echt niet te koop. Om half twee weer terug, eerst een douche, scheren en dan vraagt buurman Wim om een bespreking over de waterput.
Daarbij is ook iemand van de lokale overheid, afdeling grondzaken, die veel uitlegt zoals boven bij maandag besproken. De beoogde plek is overheidsgrond, en zal dat blijven, 300 meter van de grote weg of, bij de kruising; en een oude man, die zijn hele leven in deze regio heeft gewoond, die een expert is in het aanwijzen van goede plekken, en heeft de plek ook mee aangewezen.
We komen snel tot overeenstemming: maandag doen we het voorstel aan de dorpsraad, na mijn spreekuur, en kan dinsdag begonnen worden; dat wil zeggen een hand-gegraven put, eerst smal, 30-40 voet diep, op zoek naar zoet water. Bij zout water is dat pech, 150-200 euro verlies nemen. Een boorhole maken hier lukt niet, de machine moet uit Mombasa komen, en dat gaat gauw 3000-4000 euro kosten, en is zoet water ook niet verzekerd. Dan maar deze methode; in een paar dagen ism dat duidelijk, dan aansluitend voor de regentijd, wordt de put van binnenuit gemetseld en komt er gewoon een touw met een emmer, hier toch het best toepasbaar. Ervaring met dit soort bouwen is belangrijk.
Zondag, 28 maart.
Er komt niets van uitslapen. De moskee is vroeg maar niet te hard, echter om half zes, het is nog pikkedonker, begint de full-gospel church haar liederen met veel grote luidsprekers rond te bazuinen. En dat gaat een uur door tot de zon mijn kamer in lichter laaie zet.
Na een rustig ontbijt op het dakterras, om zeven uur, in de schaduw en in de wind is het er heerlijk, de houseboy aangezet tot het volgen van het werkschema, hij staat met iedereen te leuteren, allerlei klussen liggen al weken achter. Hij kan vandaag beginnen met de farmacie, nu er niemand van het team hem voor de voeten loopt. Met Hans worden ook andere klussen gepland, hij zal de accu’s van de zonnepanelen inspecteren of de platen niet droog staan, de bednetten moeten weer geïmpregneerd worden, en de vloeren moeten in de was. En de koelkast moet ook een keer ontdooid, het vriesvak zit dichtgevroren, dat was toch prima, zoveel ijs voor een koelkast ? Straks er maar even uit, rondje fietsen, tegen deze logica kan ik niet op.
Al met al een positieve maar vermoeiende week, veel geregel, maar de eerste waterput wordt gestart ! Laten we hopen op zoet water !
Verslag 3
Maandag 29 maart
Vandaag wordt een belangrijke dag in verband met de aan te leggen waterput in Majembeni.
Vorig jaar daar veel darmklachten tgv verontreinigd drinkwater, nu weinig anders.
De laatste dagen gesprekken gevoerd met Wim van den Burg en enkele lokale autoriteiten, zoals al beschreven in het vorige verslag. Vanmiddag om 2 uur wordt er een officieel tintje aan gegeven.
Eerst het spreekuur. Behalve enkele verschrikkelijk zwerende wonden aan benen, uitvoerig gesprek gehad met een man die ik 2 weken geleden al even had gezien met mijn voorganger in verband met een vergrote hobbelige lever, bijna zeker kwaadaardig, waarvoor een echo gemaakt zou worden; vandaag kwam hij met de resultaten aanzetten, een bijna 4 x vergrote lever vol met uitzaaingen, hij was weer kilo’s afgevallen, zag er slecht uit. Dit slechtnieuws gesprek werd met zijn zoon erbij gevoerd, medisch is er niets te bereiken, ook in Mombasa of Nairobi kunnen ze geen adequate therapie bieden, of hooguit valse hoop tegen veel geld.
Om 2 uur verzameld bij een van de pastores; er zijn in dit dorp van 800 inwoners 4 kerken.
Daar kwam ook Wim van den Burg, waarna we naar een plek liepen, niet ver van de toekomstige locatie van de put. Daar waren een districts-officer, de assistent officer, en een twintigtal dorpelingen; onder een boom met een brede kroon, beschermd tegen de zon, stonden een tafel en 5 stoelen, waarop ik mocht plaatsnemen, en de dorpelingen zaten onder de boom op de grond, hun aantal groeide snel tot wel 60 mensen. Er was eerst een toespraak van de DO, waarin hij vertelde dat de put gegraven ging worden op een stuk grond dat openbaar zou blijven, in de nieuwe dorpskern van Majembeni; de stukken eromheen zouden definitief worden toegewezen aan de huidige dorpelingen zodat ze een definitief huis kunnen neerzetten, rondom de waterput, met gepaste afstand ivm vervuilingrisico. Alles werd in het Engels en Kiswahili verteld, een beetje breedsprakig, maar het had wel iets, met steeds applaus als er weer een duidelijk statement van de DO kwam. Daarna heeft Wim iets verteld over zijn bouwactiviteiten en de samenwerking met Rotary Doctors, waarna ik iets vertelde over de put: bedoeld voor alle dorpelingen, gratis zoet en schoon “fresh”water, op openbare grond, dus niet van een individu die er later geld voor gaat vragen, betaald door Equator Medicare van de sponsorgelden van de Almeloërs. Schoon drinkwater en sanitair is één van de VN Millenium Development Goals, en natuurlijk een basale voorwaarde voor gezondheid. Luid applaus en dankwoorden !
Na deze introductie 300 meter verder naar de definitieve plek, waarvoor de hoogste districtsbaas zijn goedkeuring had gegeven met garantie van openbaarheid. Toen hoorde ik ook dat er voor de plaatsbepaling een wichelroede loper, een man die er lang woont en ervaring heeft, geraadpleegd was.
Dinsdag gaan ze graven, eerst een klein gat op proef, ivm risico op zout water, als dat goed gaat wordt de put van binnenuit gemetseld en verdiept, en opgebouwd. De naam zal de “Almelo-well” worden, ter ere van alle Almelose sponsoren.
Het was een bijzondere bijeenkomst met een duidelijk Afrikaans tintje.
in de wachtkamer
Dinsdag 30 maart.
Naar Soroko, 50 minuten rijden en de drukste post. Bij aankomst om 9 uur zitten er al ongeveer 60 mensen. Teresa houdt in het Swahili een voorlichtingspraatje over suikerziekte, hoe er mee om te gaan, en de risico’s van suikerziekte.
Dan blijkt dat de vrijwilligers nog niemand hebben ingeschreven zodat we daarna niet kunnen beginnen, de mensen drommen dan massaal om de vrijwilligers heen, zodat er van de volgorde van aankomst niets meer overblijft. Tegen half tien zie ik dan de eerste patiënt, het worden er die dag 75. Veel mensen die voor het eerst komen, en vaak van ver. Veel malaria, enkele ernstig ondervoede kinderen ( Marasmus), maar helaas ook eisende patiënten, zelfs als ze voor het eerst komen; het lijkt wel stamgebonden, de veehouders zijn af en toe werkelijk onbesch… Eén komt het spreekkamertje binnenstormen met een biljet van 50 shilling om ons om te kopen en eerder aan de beurt te zijn. Geen sprake van. Na ruim 6 uur spreekuur, met een onderbreking van 10 minuten voor thee en een chapati, zit het erop.
Dan komt de mevrouw van het schoolbestuur weer, voor een waterput. Ik ga naar de school, waar de jonge voorzitter van het bestuur en 2 leraren zijn. Ik wil zelf wel eens eea zien. Wat blijkt: de school heeft maar 350 leerlingen, er zijn 8 meisjestoiletten en 4 jongens toiletten en 2 voor de leraren. Niet te weinig dus. Ik denk dat de mevrouw van het schoolbestuur zelf eens naar school moet om te leren tellen. Maar er is wel een put, maar die is nooit afgemaakt.
Na 60 voet diep graven kwamen de vrijwilligers in de problemen: de school ligt op een heuveltje, dus dan moet je dieper; de bovenste 40 voet zijn rondom gemetseld en dus tegen invallen geborgd, maar daaronder wordt het materiaal losser, ze durfden niet meer. En er was ook niet zoveel zuurstof meer op die diepte als er hard gewerkt wordt. Ze hebben het opgegeven.
Ze willen dus eigenlijk gewoon een goede ervaren aannemer, die aan vakmensen leiding kan geven en de put afmaakt. En natuurlijk geld daarvoor. Dat water voor hen en de hygiëne belangrijk is, bleek wel uit de gesprekken.
Om half zes pas thuis, moe en klam van het zweet, eerst een lauwe douche, had wel wat kouder gemogen. Het is nog steeds warm en vochtig. Maar het wordt wat onrustiger in de lucht, gisternacht wat onweersklappen, vandaag duidelijk meer wind, maar nog geen spatje regen. Maar de Baobab begint uit te lopen als teken dat er regen gaat komen.
Ook de tandarts had het druk gehad, in Witu de nodige extracties. Ook hier zijn de veehouders erg eisend in hun gedrag geweest.
Overigens, het dorpje Witu heeft wereldnaam gekregen omdat 6 van de 8 mensen die destijds de USA ambassade in Nairobi in augustus 1998 hebben opgeblazen, hier vandaan kwamen.
’s Avonds nagepraat over ons werk, noodzaak en de relatie met de mensen, de meeste zijn dankbaar, sommigen vinden het heel vanzelfsprekend dat we er zijn. Het blijft lastig, het is nog te dun bevolkt voor vaste posten, en die zijn vaak wat duurder, dus dan krijgen we weer protesten.
gelukkig oud !
Woensdag 31 maart, weer diabetes en hoge bloeddrukspreekuur, vergeleken met vorig jaar is de kaartenbak 40% gegroeid. In Tewe weer weinig patiënten, en 3 mensen willen vrijwilliger zijn om daar hun euro mee te verdienen, dwz 7 patiënten per vrijwilliger.
Daarna naar het ziekenhuis. Na overleg met hogere instanties en van het ziekenhuis zouden wij testmateriaal krijgen voor HIV testen; te vaak zien we mensen die toch een behoorlijke mate van verdenking hebben, en dan toezeggen zich te zullen laten testen, maar dat gebeurt niet; als we dat zelf kunnen doen, kunnen we wellicht beter werken. Maar de laagste medewerker van het ziekenhuis die mij het materiaal moest geven , dacht dat ik zelf getest moest worden dus stond al klaar met zijn setje om mij te prikken… nogmaals omstandig eea uitgelegd. Na bijna 2 uur hadden we de testen, maar de bijbehorende buffervloeistof was er nu niet en moesten we dan maar na het weekend ophalen. Allemaal uitermate inefficiënt. Ook de toegezegde condooms die we op de posten uitdelen, zouden we krijgen, maar de mevrouw van die afdeling was onvindbaar.
Ter afkoeling een grote juice in Breeze view.
Donderdag 1 april, hier fool’s day, maar daar niets van gemerkt; wel dat ze allemaal bezig zijn met het lange weekend, zowel vrijdag als maandag 2e paasdag gaat het team niet op stap, terwijl alle niet-ambtenaren gewoon werken. Iedere zieke moet dan maar een week extra wachten of 20 km verder gaan.
In de loop van de middag de maandelijkse ‘voedselbank rit: “de boodschappenmand” voor vijf zeer hoog bejaarde mensen, soms zelfs nog alleen wonend, zij krijgen maandelijks een pakket met kilo’s maismeel, tarwebloem, rijst, suiker, bonen, vloeibare olie om in te bakken, en een pakje sunlight zeep.
Thuis besluiten we morgen naar Malindi te gaan om er even uit te zijn, tot zondag.
Vrijdag 2 april om 7.30 bij het busstation gemeld, de tickets een dag eerder al gereserveerd. Om 8 uur is het vertrek gepland, de bus komt om 8.30 uur, uit Lamu, veel mensen eruit. Het is werkelijk bloedheet in de bus, de meeste raampjes kunnen maar een beetje open. De plaatsen zijn smal, 2+3 stoelen naast elkaar, een overdaad aan bagage staat in het gangpad, waar dan ook nog mensen staan. Dat is dan echt Afrika, warm, vochtig, druk en vermengd met allerlei geurtjes. Als de bus eenmaal rijdt komt er wat frisse lucht binnen. De bus stopt regelmatig, toevallig moet steeds de achterste er het eerst uit. Na bijna 4 uur zijn we in Malindi. ’s Middags even in zee gezwommen, echt heel warm water, niet verfrissend dus.
conducteur in de bus
Zaterdag 3 april.
Om 5 uur op, want om 6 uur start een excursie in het Arabuko-Sokoke forest, waar veel soorten vogels en vlinders leven. Ook zijn er bosolifanten, waar we verse sporen van vinden, en wat ander klein wild in een vrij dicht begroeid bos. Het is lastig, ondanks een prima gids, al die vogeltjes tussen de blaadjes goed te zien en te herkennen. Aan het eind gaan we nog naar het hoogste punt van het park, 200 meter, met een prachtig uitzicht tot de kustlijn.
Na afloop naar de ruïnestad Gedi, uit de 10e eeuw, een Arabische islamitische vesting, die vroeger aan zee lag, maar door omhoog komen van het land er nu 7 km vandaan ligt, waardoor er economisch geen eer meer viel te behalen. Bovendien moesten de putten steeds dieper gegraven worden en werd het water daarvan ook nog zout. Er is nog weinig echt opgegraven, na het vertrek van de Engelsen (57 jaar geleden) is er eigenlijk niets meer gebeurd.
Daarna een pizza gegeten. Maar met slechte afloop, een grote groep niet-zwarte mensen wilde een tafel, veel tumult, ze vertrokken toch plotseling en hadden kans gezien mijn rugzak met oa camera en paspoort mee te nemen. Aangifte gedaan bij de politie, maar het proces verbaal wordt op zijn vroegst na Pasen uitgewerkt; de ambassade gebeld, daar moet ik dan komende week naar toe, om een nieuw paspoort te krijgen. Wat een gedoe allemaal. Daarom een erg onrustige nacht gehad.
Zondag 4 april volgens plan weer terug naar Mpektoni. Omdat ook enkele sleutels van het doktershuis zijn verdwenen, verwissel ik eerst wat sloten. Peter en enkele anderen hadden intussen het verhaal gehoord, en vinden het allemaal heel vervelend. Veel medeleven.
Sammy had weer goed zijn lokale maaltijd gemaakt, en heeft extra lang voor ons gebeden.
Morgen vrij in Mpeketoni, afwachten hoe het weer wordt. Er zijn nu enkele fikse buien gevallen, het is ineens een stuk groener. Maar ook de insecten, zoals grote vliegende mieren zijn er ineens in honderdvoud.
Dan moet ik ook een vlucht naar Nairobi regelen voor een bezoek aan de ambassade, komende woensdag.
Verslag 4
Maandag 2e paasdag,
Alle zaken ivm de verdwenen rugzak op de rij gezet, inhoud op een lijstje, vluchten geboekt naar en van Nairobi om daar bij de ambassade een nieuw paspoort aan te vragen. Dat was heel lastig, er was bijna niets meer vrij, pas in het weekend, maar dan is de ambassade dicht. Ik vlieg nu woensdagmorgen om 9 uur vanaf Malindi met 540, dus om 5 uur van huis, en ’s middags terug met Air Kenya naar Lamu.
In Nairobi heeft Sjoerd een chauffeur voor me geregeld, die me bij Jomo Kenyatta luchthaven ophaalt, dan naar een door de ambassade erkende fotograaf, en vervolgens naar de ambassade, alle papieren rondmaken, en naar Almelo sturen zodat er na 10 dagen een nieuwe pas in Nairobi klaar ligt. Anders kan ik niet eens terug ! En even na 13.00 uur moet ik me melden op Wilson, een andere luchthaven, voor de terugvlucht.
Ook vandaag mijn 3e verslag afgerond en verstuurd.
De activiteiten voor de komende weken op de rij gezet, alles moet geregeld worden in de uurtjes na thuiskomst van de spreekuren en voor het donker wordt, maar veel officials zijn na 16.30 uur al niet meer te bereiken.
Ook de RDN telefoon is verdwenen en daar stonden heel wat nummers in (net zoals mijn privé telefoon uit Nederland, als jullie rare oproepen kregen, dan sorry, intussen is eea al geblokkeerd). Gelukkig had ik een nieuwe naam- en telefoonlijst in de laptop gezet.
Om 4 uur nog een eindje gefietst, en gelezen.
Henning Mankel’s “the eye of the leopard” is goed geschreven en geeft een sfeer weer, die ik me goed kan voorstellen. Ook het al oude boekje van Kurt Lindijer , de bekende NRC correspondent uit Nairobi die met een Keniaanse ( Kikuyu) getrouwd is, “een kraal in Nairobi” over zijn vriendschap met een Samburu ( Masaai familie) geeft een sfeer, die ik nog steeds tegenkom bij de herdersvolken waar ik mee te maken krijg. In Soroko op dinsdag zie ik veel herders, Bajun en Orma’s, die ook verre familie van de Samburu’s en Masaai zijn. Bij deze stammen gaat het vee voor alles.
Majembeni bijeenkomst aankondiging waterput
Ik kom weer veel te weten over Kenia, uit kranten en tijdschriften. De uiterst kritische Daily Nation windt er vaak geen doekjes om.
Politiek zit het muurvast, er moet een nieuwe grondwet komen, waarbij de president en de ruim 60 ministers minder macht krijgen, en de districten meer. Ze zijn al 3 maanden aan het bakkeleien, nu is er een commissie die een nieuw voorstel heeft gedaan, als dat niet wordt aangenomen , komt er een referendum, waarbij ongetwijfeld de huidige regeringsleiders aan het kortste eind trekken, de bevolking is het zat en krijgt nu eindelijk zijn kans. Anderzijds staan er in het ontwerp zaken als abortus en vrouwenrechten, en mn kerkelijke leiders willen de grondwet desnoods alleen op het abortus-standpunt af laten wijzen. Zelfs Kofi Anan heeft de regeringsleiders aangesproken, in een bemiddelingspoging, op hun kwalijke gedrag. En kamerleden met hun Balkende norm salaris zijn alleen maar bezig hun wachtgeld te regelen.
Het is een land met enorme verschillen. Rijk versus arm, stad versus platteland, veeboeren versus landbouwers, natuurbeschermers versus investeerders en boeren.
Het district Lamu, waar ik nu werk, heeft alleen in het plaatsje Witu ongeveer 300 meter, afbrokkelende, verharde weg, verder is er nergens asfalt oid, er is nergens riolering, elektriciteit is er nu op Lamu en de plaatsen Mpeketoni en Witu. Grote generatoren brommen dag en nacht, aangedreven door olie, die liederlijk gemorst wordt en in de grond zakt, je mag er geen foto’s van maken, staatsgeheim.
Alleen Lamu en Mpeketoni (vanuit het Lake Kenyatta) hebben een beperkte waterleiding, verder komt water uit putten, sommige met een elektrische pomp (solar). In Malindi daarentegen, 2 districten verderop, waar veel maffiose Italianen zitten, zijn waterleiding, toeristen hotels, elektra en beperkte riolering, en in sommige wijken wordt de straat zelfs schoon gehouden. Maar in andere wijken is het niet anders, sommige trajecten is het asfalt redelijk, andere zitten vol potholes.
regentijd
Elke 20-30 km is er wel een roadblock, waar twee soorten politie elkaar en de passanten controleren, mn gaat het om Somali’s ( in noord-oost Kenia wonende stammen rechtstreeks verwant met de Somaliers) die de wegen en plaatsen onveilig maken, reden om vaak een askari, een gewapend escorte mee te nemen op sommige trajecten. Door de rechte grenzen, getrokken door de kolonialen in de negentiger jaren van de 19e eeuw, zijn de nomaden van één stam van elkaar in zekere zin gescheiden. Maar politiek en religieus niet, en de grens staat op papier, alleen bij een paar belangrijke grensovergangenwegen is er controle, de rest is vrij over te gaan, en dat doen nomaden ook. Ook de vele politieke delinquenten en de 4 Marokkaans-Nederlandse jongens die vorig jaar werden opgepakt. In Nairobi zitten veel Somali’s en Somaliërs, vaak met veel geld door de losgelden van de piraterij. Kenia zit hier erg mee in zijn maag, sommige wijken hebben ze gewoon opgekocht en ze werken de overblijvende Kenianen eruit, de Kenianen hebben voortdurend ruzie met ze. Een paar maanden geleden zijn er een paar piraten aangespoeld op de kust van Mpeketoni door motorpech, ze werden snel opgepakt en afgevoerd.
Ondanks de vele corruptie, het politieke systeem, en het volstrekte gebrek aan infrastructuur is Kenia toch een van de beter draaiende economieën van Afrika.
Alle koeien en geiten, het vlees voor de consumptie, worden gehouden in het midden en Noorden en de kuststreek boven Malindi, maar er is geen abattoir, geen mogelijkheid te koelen, dus moet het vee op open vrachtwagens naar het centrale Nairobi vervoerd worden, de partij voor de dieren kan hier wel een taak aan hebben. Net zoals voor landbouwproducten, is door een gebrek aan infrastructuur (wegen, transport, koelen) een hogere productie moeilijk haalbaar. Alleen de Nederlandse rozenkwekers hebben hun zaakjes voor elkaar, KLM, Martinair en Air Kenya ( 50% KLM) vliegen dagelijks naar Aalsmeer. Dat rozenkweken heel veel grondwater verbruikt is een ander probleem. Nu valt er overvloedig regen, de rivieren spoelen alle vruchtbare grond weg, meren slibben dicht; straks is het weer lange tijd kurkdroog, maar waterretentie-gebieden zijn hier nog maar nauwelijks aanwezig. Natuurlijke waterbeheersing is door ontbossing, overbeweiding en overbevolking verdwenen, en daar wordt nog nauwelijks in geïnvesteerd. Net zoals de enorme afvalhopen op straat, bijna nergens buiten Nairobi en Mombasa wordt vuil opgehaald, als het teveel wordt gaat de brand erin; en miljoenen plastic zakjes verwaaien en blijven hangen aan struiken en takken in de natuur. Batterijen worden gewoon weggegooid, en daar worden er erg veel van gebruikt. Over de uitstoot van auto’s: alle afgekeurde Europese auto’s worden hier nog gebruikt en auto’s die in Nederland nieuw niet meer mogen worden geïmporteerd vanwege milieunormen, worden nu in Zuid-Afrika gemaakt en in heel Afrika verkocht. En de oude diesels van vrachtwagens die van Zambia naar Soedan rijden in een zwarte wolk, zullen dat nog jaren blijven doen.
Een bijzondere ontwikkeling is het M-pesa systeem, dwz mobiel-geld (pesa is swahili voor geld); een initiatief van Vodafone en Safaricom, één van de twee leidende telecomaanbieders in Oost Afrika. Je kunt eenvoudig meedoen, een simpel formulier, geen ingewikkelde dingen als bij een bank, en je bent geregistreerd gebruiker. Je kunt dan telefonisch geld overmaken naar een andere deelnemer, en bij bepaalde punten kun je storten of cashen. Een winkeliertje kan met zijn verzameld M-geld zijn leverancier betalen. M-pesa heeft door Vodafone ook een tak in het VK, dus de brain-drain dokters en verpleegkundigen in Engeland kunnen telefonisch hun geld naar hun familie overmaken die dat nagenoeg kostenloos in Kenia kunnen opnemen. Of de zoon die een goede baan in Nairobi heeft, maakt geld over naar de familie in het arme Turkana, die het daar kunnen opnemen. Versturen met risico, of money-transfer-bureautjes raken nu in snel tempo hun functie kwijt. De lokale lange afstands- busmaatschappijen hebben nu een SMS reserveringssyteem met M-pesa betaling. Ook water- en elektriciteitsrekeningen en binnenkort boetes kunnen er mee betaald worden. Gaat meteen de corruptie tegen !
Ook is er yuCash dat zelfs een maandelijks rapportje geeft op je mobiel dat je kunt downloaden. Dit systeem is genoemd naar de micro-financierings ideeën van de Bangla-Desh professor en Nobelprijswinnaar Mohammed Yunus en zijn Grameen Solution bank. Daarbij kan dus ook een microkrediet verkregen worden.
M-pesa had in 12 maanden, van juli 2008-juli 2009 een omzet van ruim 3 miljard euro, in een land met een gemiddeld dagloon van nauwelijks één euro…. Concurrent Zain, met Zap, heeft het systeem uitgerold over Tanzania, Uganda, Niger, Sierra Leone en Malawi.
Dinsdag 6 april;
Weer naar Soroko. De bevolking hier verschilt enorm van die van de andere locaties, waar het meestal landbouwende of arbeidende (christelijke) Kikuyu’s zijn , maar hier dus veel meer veehouders (Bajun en Orma), islamitisch, een vaak wat hautaine of onverschillige houding en grote familieverbanden. Een meisje van net 18 komt op het spreekuur met een meisje van 5 dat haar dochter blijkt te zijn, ze was net 13 en al “getrouwd” toen ze dit kind kreeg ! Al deze vrouwen en kinderen worden begeleid door mannen op het spreekuur, sommige antwoorden komen niet spontaan maar worden door blikken naar de echtgenoot of vader, door hem beantwoord. Het bespreken van verdenking op geslachtsziekte is zo uiterst moeilijk; alhoewel veel mannen meerdere vrouwen hebben (of bezoeken..) zou dat toch uitgesloten zijn volgens de echtgenoot.
Hier kom ik toch ernstig ondervoede kindjes tegen, vaak zijn ze een keer goed ziek geweest, en hebben toen op het nippertje hulp gezocht ( zoals ik hier vaak zie); maar het kind is dan vaak erg achterop geraakt, komt er niet goed doorheen, het wil niet eten, en dan is het een vicieuze cirkel. Met multi-vitaminen, ijzer, foliumzuur, vitamine A, en dieetadviezen, naast ontwormen en de oorzaken van chronische diarree bestrijden, probeer ik de zaak weer vlot te trekken; als je het bespreekt dan willen ze wel, maar jammer dat ze er niet spontaan en eerder mee komen.
ondervoed kindje Soroko 2 ,5 jr, 8 kg
Het is weer een drukte van belang, het spreekuur duurt lang, de mensen komen van ver, en een dorpsbewoonster heeft het handig aangelegd, ze komt met kind, een tafeltje, borden lepels mokken aangezet, ze heeft verse chapati’s (pannekoekjes) en mandazi (soort oliebol) gebakken, een soort bonensoep en natuurlijk thee, met koemelk en véél suiker, die ze dan verkoopt, alles vindt gretig aftrek. En iedereen zit onder de boom en moet maar geduld hebben. Sommigen hebben een health centre dichterbij, maar kiezen toch voor onze service en betrokkenheid. Het wat goedkopere consult wordt door de langere reistijd of vervoerskosten (een euro achter op de brommer met 2 mensen) in evenwicht gebracht met de prijs van de andere health centres op 15-25 km afstand.
Aan het eind van de middag de vele meegebrachte verbandmiddelen, naalden en spuiten, catheterzakken enz die we zelf niet kunnen gebruiken naar het hoofd verpleegkunde van het ziekenhuis gebracht, Sr Mwaniki, zeg maar Monica is een hartelijk mens, met een goed hart, die terecht klaagt over de komende en gaande dokters, er is geen continuïteit, van de drie die er zouden moeten zijn, is er weer maar ééntje, en de beloftes van de hogere overheid: daar gelooft ze niet meer in.
Doordat de regentijd is begonnen, nu nog losse (fikse) buien zijn er heel veel insecten, soms in zwermen van duizenden. Dat is te merken, door alle kieren en gaten komen ze bij honderden naar binnen en zwermen rond je hoofd en armen. Op tijd naar bed, morgen moet ik om 4.30 op, maar onder de klamboe ben ik van het gespuis af. Morgen zal alles wel dood op de grond liggen, zo gaat dat hier.
voorlichting
Woensdag 7 april,
om 5 uur weg, nog erg donker, tegen 6 uur begint het te schemeren en een kwartier later is het helemaal licht. Onderweg af en toe geweldige zwermen insecten, langvleugelige beesten, een soort enorme vliegende mieren maken het zicht beperkt en door een dichte plak op de autoruiten en –lichten het rijden soms bijna onmogelijk. Met extra water en een handje OMO poeder wordt de ruit weer wat schoongemaakt, en dan is het even plotseling ook weer afgelopen. Om 7.30 zijn we bij het politiebureau in Malindi waar het proces-verbaal over de diefstal van mijn rugzak, van zaterdag klaar zou liggen. Helaas dat was niet zo, maar de politieman had zijn privé tel nummer gegeven (kom daar in Nederland eens om) en was toen in 10 minuten op het bureau. Om 8 uur moest ik inchecken, weggebracht naar de luchthaven, ik mocht niet meer weg, maar Peter ging terug en kwam vlak voor mijn vertrek met de papieren aanzetten !
Het plan van maandag liep prima op schema, en met taxiritten en na het maken van foto’s en bezoek aan de ambassade, even bij Sjoerd een omeletje gegeten en weer naar de andere luchthaven, alles precies op tijd. Vanaf Lamu ging het niet zo snel; een overvolle, snikhete en stinkende bus, en dat tijdens een geweldige wolkbreuk, maakte de reis moeilijk, eerst een uur gestaan, de bus werd steeds voller, doorweekte mensen stappen in, het water staat bij de stopplaatsen 30 cm hoog, en dan wordt de weg een probleem, kuilen zie je niet meer, zand wordt modder, de bus moet soms stapvoets rijden en manoeuvreren, en komt na 2 ½ uur aan ipv de helft van die tijd. In Mpeketoni is het gelukkig droog zodat de laatste kilometers achter op een brommer in het donker naar huis geen probleem meer zijn. Tocht volbracht na 14 uur.
Sjoerd belt belangstellend of ik heel ben aangekomen. Een douche en een biertje bij het eten doen voor even wonderen, maar ik ga wel op tijd naar bed.
Over microkrediet gesproken, ik zag nog net Maxima in Kenia, op de televisie, met de president en premier vanwege een nieuw initiatief !
donderdag 8 april.
Uziwa, niet zo’n drukke post meestal, vandaag wel, 53 mensen. Het begon heel warm, zon, erg vochtig, geen zuchtje wind. Mijn gastenhanddoekje dat ik tegenwoordig bij me heb om mijn klimaat gerelateerde opvliegers te wissen, is na afloop kletsnat.
Het spreekuur is vermoeiend, in tegenstelling tot gisteren geen ondervoeding maar veel mensen, mn vrouwen met een fors overgewicht, een teken van welvaart in dit dorp; opvallend dat de bewoners van 2 andere dorpen die hier ook komen voor hulp, geen overgewicht hebben en meer armoedig gekleed zijn. Veel malaria ! hoogtij door de regenperiode.
Tegen 4 uur als ik thuiskom is er wat wind, geen felle zon meer, en ik fiets met tandarts Hans nog even naar het meer, genietend van de natuur, de knorrende hippo’s en de vele vogels.
Vanavond boekhouding en andere administratieve zaken, was even blijven liggen.
Kostenraming gekregen voor renovatie van de put op het schoolterrein van Soroko, dat moet ik nog bestuderen.
Mijn wat-nog-te-doen lijstje wordt maar niet korter, en de eerste 4 weken zitten er bijna op.
voorlichting huidziekten
Vrijdag 9 april.
Op tijd naar Bomani, waar we vorige week Goede Vrijdag niet geweest waren. Dat is te merken, 65 mensen. Enkele ouderen met niet te behandelen problemen,, al lang blind, handicaps door misvormde ledematen tgv vroegere wonden of verbrandingen, 3 ernstig ondervoede kindjes,één kwam met een soort tante, vader was al dood, moeder spoorloos verdwenen, het kind van 2 jaar en 7 kg zag er erg slecht uit, toch HIV ? eea uitvoerig besproken en de stiefmoeder wilde het kind laten testen, tot ieders opluchting was de test negatief. Enkele zwangeren, soms ontkennend of onwetend ? met malaria, bloedarmoede, die zich niet hadden gemeld bij de gratis ANC, de zwangerschaps-controle-poli’s , één was seropositief nota bene, wat een risico’s voor deze vrouwen en hun nog ongeboren kind. Uitvoerig voorgelicht over belang ervan, we hopen dat ze gaan. Aan het eind van het spreekuur gebeld door de sisters van Hongwe. Daar heeft de tandarts dinsdagmorgen gastvrijheid. Deze aardige sisters, anders dan die van Baharini, hadden gevraagd of ik op de terugweg enkele patiënten waar ze geen raad mee wisten, te onderzoeken en erover te adviseren. Omdat ze altijd aardig en bereidwillig zijn en de tandartsen de ruimte zeker nog lang nodig hebben, is dit een mooi gebaar. Het team moet helaas wel ¾ uur wachten voor ik de 5 wat ingewikkelde patiënten afgewerkt heb en de adviezen doorgesproken. Tegen 4 uur zijn we thuis, de auto uitgeladen, de kisten worden aangevuld voor a.s. maandagochtend..
Daarna zijn we met Peter en zijn 2 dochtertjes van 6 en 10 naar het strand geweest, kilometers voor je alleen een enkele schelpenzoeker, en mooi schoon en heerlijk zeewater met een bruisende branding.
‘s Avonds nog even met Wim gesproken, hij had op zijn Farmers Court een dag belegd voor autoriteiten, councillors en chiefs om zijn activiteiten toe te lichten. Hij vertelde dat er wat geruchten de ronde deden dat zijn activiteiten meer hem zelf zouden bevoordelen dan het project. Hij was er wel tevreden over.
Ook is Wim naar vogels gaan kijken; Hans en ik hadden de tientallen soorten regelmatig rond het huis gezien, het was hem nooit opgevallen, maar nu ineens rolde hij van de een in de andere verbazing, over kleuren en variatie.
Zaterdag 10 april.
Uitslapen lukt toch niet, veel bedrijvigheid en dus rumoer rond het huis. Vannacht al een keer wakker geweest, het was bloedheet, bijna geen wind meer, badend in het zweet een short aangetrokken en op het wat koelere dakterras gaan zitten waar een minimaal briesje verkoeling bracht. Intussen de fan op volle toeren gezet om mijn bed wat koeler en droger te krijgen. Als ik met DEET besmeerd daar zit, is er een prachtige sterrenhemel, het is donker, de maan is bijna weer nieuw, vleermuizen fladderen rond, en dan begint er ergens één haan, waarna tientallen concurrenten midden in de nacht invallen en met elkaar wedijveren. Na een half uur hebben alleen de krekels en een enkele uil de nacht weer veroverd. Een weldadige rust en met een afgekoeld lijf ga ik weer naar bed tot half zeven. Sammy hebben we maar later besteld, dat vind ik wel zo rustig, als ik mijn mail check en een kopje thee drink. Tegen 10 uur fietsen we naar het ziekenhuis. We gaan met Dr Fatmah mee, op dit moment de enige, nog jonge arts in dit ziekenhuis, met 10 bevallingen, 1 of 2 keizersneden en 10 nieuwe opnames per dag.
De grote visite, een mannelijke nurse loopt mee en maakt aantekeningen, Fatmah is blij even te kunnen sparren, ze moest de laatste 3 maanden alles in haar eentje doen en bedenken. Ook hier weer enkele ernstig ondervoede kindjes, die zijn zo kwetsbaar en hebben dan ook meteen bij een infectie het stevig te pakken: naast de malaria longontstekingen en diarree. Het vitaminen beleid, mn vitamine A besproken, dat in het ziekenhuis niet voorradig is en dus niet wordt gegeven. Want dat krijgen ze altijd op het consultatiebureau, de MCHC. Maar ze realiseerde zich niet dat de moeders de CB-kaart niet laten zien, of niet bij zich hebben: veel moeders gaan om allerlei redenen niet of niet vaak genoeg naar de MCHC, te ver weg of ?? waardoor ze die vitamine A dus niet krijgen. Dat had ik op de mobiele kliniek op de afgelegen plaatsen al te vaak meegemaakt. De tropencursus had mij het belang nog eens goed onder de aandacht gebracht: vitamine Ageeft alle slijmvliezen en de huid meer weerstand, dus minder luchtweginfecties, ooginfecties, darmproblemen en huidinfecties. 2 dagen 200.000 E is genoeg voor 3 maanden. Kost echt niets. Enkele patiënten met tuberculose, foto’s zoals die in Nederland nooit worden gezien, meestal door verminderde weerstand tgv HIV. Enkele HIV patiënten zijn er slecht aan toe. Ze reageren niet goed op de medicatie, of kunnen die niet verdragen. De controle op de werking van de medicatie mbv de CD4 cellen kan alleen in Mombasa of Nairobi, en een viral load bepaling kan ook niet, dus ze weten niet wanneer het beleid moet worden aangepast. Voor TBC geldt hetzelfde, ze kunnen wel een sputum onderzoeken op de TB bacil, een zuurvaste staaf, maar geen kweek of resistentie bepalen. Dus als het niet aanslaat, moet dat eigenlijk wel. Dit soort zaken frustreert de artsen enorm, en de patiënten zijn de dupe. Alle mooie programma’s als STOP TB, DOTS strategie die hier ook uitgerold zijn, werken dus in de periferie vaak niet.
Een meisje van 11 jaar is wel een triest dieptepunt, ziet er erg slecht uit, haar moeder niet veel beter, ze hebben allebei AIDS en vader ook. Bij het meisje is 1 ½ jaar geleden na de eerste verschijnselen de eerste HIV test gedaan, positief. Dat heeft ze dus niet met de geboorte meegekregen, er kan maar één andere oorzaak zijn….. dit meisje komt uit hetzelfde dorp en Bajun-stam als de eerder beschreven jonge moeder die beviel toen ze net 13 was.
3 generaties
Ook vandaag was er hier een meisje bevallen van net 15 jaar, gelukkig een gezond kind.
Voor twee patiënten wordt ik gevraagd het hart en longen mee te beoordelen, een 25 jarige vrouw die net was bevallen, vorige zwangerschappen geen probleem, nu ernstig benauwd, productief hoesten, kan niet plat liggen, fors oedeem aan de benen, de lever vergroot, het hart ook en mn rechts !! is dat goed te voelen. Geen bijzonder geruizen. De longen laten veel problemen zien, demping, pleuravocht en crepitaties. Volgens mij een daverende TBC. Er was nog geen foto gemaakt, de enige laborant was een weekje vrij. Een sputum was nog niet onderzocht, ze hadden eigenlijk niet aan TBC gedacht, maar nu je er over praat.. Ik ga volgende week nog maar eens kijken. Een 40 jarige vrouw was bekend met astma, maar had het de laatste weken veel erger en reageerde nergens meer op, niet op ventolin, niet op prednison, op een foto was een enorm groot hart, ratio 60%. Ze was cardiaal niet in orde, maar de foto laat ook wel erg dikke lymfeklieren tussen de longen zien, ook TB ? ( door alle prednison ?); het sputum zal worden onderzocht en ook een HIV test.
Vanaf maandag komt er een jonge net afgestudeerde arts bij. Hij kwam net binnen uit Mombasa, zijn koffertje nog in de hand. Die kan hier veel ervaring opdoen, maar krijgt hij begeleiding?
Het WHO boekje met uitvoerige voorschriften kindergeneeskunde dat ik had meegenomen heb ik Dr Fatmah gegeven als eerste aanzet tot een bibliotheekje, ze hadden hier niet één boek!
Ik heb nog meer boeken, interne en orthopedie, die ik ook zal achterlaten.
De artsen en de verpleegkundige zouden het liefst een aparte kinder-ward willen, nu liggen de moeders met hun zieke kind tussen de andere vrouwen, met TBC en HIV, en dat vinden ze geen “gezonde”situatie.
Een boeiende ervaring, indrukwekkend, de rillingen lopen over mijn lijf, ik begrijp de onmacht van Dr Fatmah.
Ook nu weer gaat de afspraak met de DMOH op Lamu niet door, ze is weer het weekend weg, er is daar duidelijk een nieuwe dokter die alle diensten krijgt toegeschoven. En ze had het drie weken geleden geleverde jaarverslag nog niet ingezien.
Van enkele patiënten heb ik een foto gemaakt, waarmee ik een chirurg wil raadplegen, betreffende metastasen van borstkanker en een open beenbreuk. Proberen met e-mail te verzenden !
Verslag 5
Zondag 11 april.
De dag rustig begonnen, daarna rond 10 uur vertrokken richting Lamu en Manda. Vandaag komt de vrouw van Hans een weekje op bezoek om Afrika te proeven.
Onderweg wat wild gezien: Topi’s (een antilopensoort), wrattenzwijnen, veel bavianen, reigers, maraboes. Eerst op Lamu wat gewinkeld, een bruin ! brood gekocht , een andere jam dan de enige pruimenjam, en verse vis (in de koelbox met ijsblokken). Op Lamu is zondags bijna alles open, het is een islamitische stadje. Maar hier komen ook toeristen, meestal toch jongeren. Dus is er ook bij Whispers een echte cappuccino te bestellen, met zorg bereid. Dat heb ik lang niet mogen proeven. Rond twee uur overgestoken naar Manda, waar Nieske keurig op tijd aankomt. Vervolgens met de snelboot naar Mokowe, en in 5 kwartier naar huis gereden.
Maandag 12 april
Naar Majembeni, 800 meter voor de spreekuurlocatie uitgestapt en het graafwerk van de nieuwe waterput bekeken, 3 mannen bij toerbeurt de diepte in nu 25 voet, bijna 8 meter.
De wanden staan strak en recht, het materiaal is van leemhard zand, maar dat is ook veiliger dan los materiaal met instortingsrisico, dan zou er veel gestut moeten worden.
De put heeft een diameter nu van 1.40, straks als hij vanbinnen gemetseld wordt blijft er nog een 110 cm over.
Daarna door naar het kerkje waar we spreekuur houden, Teresa onze nurse is bezig met haar voorlichtingspraatje; het spreekuur daarna gestart, dat soms moeilijk gaat door de roffelende regens op het golfplaten dakje. Vorige week ivm 2e paasdag hier niet geweest nu dus druk. Weer veel bilharzia, de blaasworm die vooral jonge mensen opdoen als ze in waterpoelen baden, water halen of het vee drenken, die jongens plassen dan puur bloed. Ze krijgen 4 tabletten praziquantel en moeten over 6 weken de urine laten controleren, alles wordt in hun schriftje opgeschreven.
’s Middags uitgebreid administratie, en de bewaarmappen opgeschoond en van nieuwere versies voorzien.
Dinsdag 13 april
Soroko, de drukste post, met altijd weer veel ondervoede kinderen en SOA’s. We hadden een voorlichter van de VCT, Voluntary Counseling en Testing ( op HIV) uitgenodigd om een praatje te houden en iedereen vrijwillig te testen, hij zou er om 9 uur zijn, maar kwam om 12.30 uur aanzetten, toen was ruim de helft van de mensen alweer naar huis.
Alle kinderen onder de 3 jaar waren vandaag onder de 8 kg !, dat hoort een kind van 9 of 10 maanden te zijn. De twee die ik 2 weken geleden had gezien met dit probleem en had terugbesteld deden het aanmerkelijk beter, die waren 1 en 2 kg aangekomen en veel fitter.
Moeders gaan lang niet altijd naar het consultatiebureau, of het is te ver, of als ze er zijn is er van alles niet: de malarianetten zijn op, de vitamine A is niet geleverd, de DTKP vaccins zijn over datum of niet koel bewaard, ga zo maar door, en dan gaan de moeders door teleurstelling ook niet meer, dus geen controle, adviezen vaccinaties en vitaminen meer. Wordt dit ooit beter ?
De mensen worden het zich wel meer bewust en worden ook mondiger naar de overheid, dus wie weet.
Na thuiskomst op de fiets de boeken interne geneeskunde, orthopaedie en een Engels/Amerikaans medisch woordenboek naar het ziekenhuis gebracht, het begin van een bibliotheekje ?
Een ernstig zieke patiënt die ik zaterdag had gezien en mede had beoordeeld, was tegen advies naar huis gegaan, ik vrees het ergste, met oedemen, een hartruis, hartfalen en of TB ?
Verder 2 foto’s naar Almelo verzonden ter beoordeling door een chirurg, bloedende uitzaaiingen op de huid van borstkanker na een operatie, en een gecompliceerde beenbreuk, hoe nu verder ?
Sammy had prima gekookt, een vissoep en daarna filet, van de vis die we zondag uit Lamu hadden meegebracht.
voorlichting, health talks
Woensdag 14 april
Eerst het diabetes en hoge bloeddrukspreekuur, Nieske loopt vandaag mee om te zien hoe alles in zijn werk gaat. De meeste mensen komen keurig op tijd als de medicatie bijna op is, voor controle. Maar er zijn erbij die een maand te laat komen, en zeggen dat ze toch genoeg medicijnen hadden; dat blijkt vaak een patroon te zijn, als je terugbladert, komen ze steeds weer 3-4 weken te laat, dan heeft ons werk niet veel zin; dat heb ik duidelijk aangegeven, en een laatste kans gegeven: anders gaan ze het programma uit, wat ik ook met HOOFDLETTERS in het schriftje zet, zodat mijn opvolgers het duidelijk kunnen zien; ook op de kaart van onze nurse wordt het aangetekend.
Het team is goed op elkaar ingewerkt: de mensen in de rij, de kaart wordt erbij gezocht, ze gaan dan voor een nuchtere bloedsuiker en urinecontrole op eiwitten naar Josef, die ze ook weegt, en dan komt het schriftje op mijn tafeltje; daar meet ik hun bloeddruk, en spreek de medicatie af en bestel ze terug, en zet daar een duidelijke datum bij èn over hoeveel weken dat is.
Ik ben eraan gewend maar voor een nieuwkomer is het toch raar: een dossiertje met een leeftijd erop, geen geboortedatum, die ze vaak ook niet weten !,en na een jaar of twee zijn ze nog even oud. En als ze geen idee hebben is het : “adult”, “volwassen”.
Een BMI, Body Mass Index lukt
niet, moet berekend worden, we hebben hier geen computer, maar de controle kan
ook niet naar medische maatstaven: een nierfunctie kan niet bepaald worden,
micro-albumine of een GlyHb evenmin. Dus we doen het met klachtenpatroon,
lichamelijk onderzoek, ook met monofilament, bloeddruk, eiwit in de urine en
nuchtere bloedsuikers.
Na een theepause door naar Tewe, niet zo druk; meekijken als je van de taal niet veel meekrijgt is vermoeiend; na de intake in het Kiswahili komt in het Engels een kort verslag met veel afkortingen, dan een beperkt lichamelijk onderzoek ( niet eens altijd), dan gaan ze naar het lab, waar Nieske door de microscoop de malariapreparaten en darmparasieten kan bekijken. Dan komen de resultaten terug, die met de patiënt worden besproken en de diagnose wordt gesteld, en de medicatie-voorschriften worden gemaakt. De apotheek heeft het vaak druk, een ondervoed kind met malaria, bloedarmoede, en een longontsteking krijgt behalve medicijnen voor deze kwalen ook wormtabletten en multi-vitaminen en de kleintjes ook Vitamine A. Dus een hele lijst, rekening houdend met gewicht, interactie en bijwerkingen. Het is net een carrousel die goed moet draaien, vooral op de drukke posten.
De tandarts zelf heeft het rustig; de schoolkinderen hebben vakantie, dus geen schooltandzorg en geen kinderen voor cleaning, sealing of gaatjes.
Met de zusters van Baharini een bespreking gehad, ze willen allerlei vergoedingen, en denken dat wij een melkkoe zijn; maar we werken allebei voor de arme lokale bevolking, dus er moet echt veel geld bij. De zusters moeten zelf de broek maar ophouden. Een aanbod om hun maternity-kliniek, de verlos- en kraamkamers, weer op poten te zetten leed schipbreuk bij gebrek aan organisatievermogen van hun kant; dat zou dan ook weggegooid geld zijn. Er staat van alles, bedden, couveuse, wiegen, verlosbed en instrumentarium, maar al 3 jaar ongebruikt. Helaas hebben de zusters hun goodwill de laatste jaren verspeeld bij de bevolking.
Donderdag 15 april
De hele nacht heeft het ontzettend geregend, hele stukken weg onder water, soms tot de assen gereden naar Uziwa, altijd een constant aantal patiënten, nooit echte uitschieters, een beetje saai eigenlijk, evenals de vrijwilligers, die wel altijd komen bedelen voor studietoelagen voor hùn kinderen.
Als we er aankomen is het even droog, maar tegen half elf begint het weer, en dat duurt tot 3 uur, een geweldig waterballet, heel vochtig, bijna mistig op sommige stukken, en als de zon doorbreekt is dat erg zweten !
De tandarts moest naar Hindi, en deed er erg lang over door de modder, en een tegenligger wil niet van de weg afglibberen, dus vaak moeilijk te passeren. Onderweg werd hun auto aangehouden en doorzocht: die nacht waren er uit de gevangenis van Hindi 6 blanken, veroordeeld tot langdurige straffen wegens drugssmokkel, ontsnapt ( of hadden de bewaking omgekocht ??), en nu grote zoektocht.
Een paar maanden geleden was er daar ook een ontsnapt, en de assistent van de tandarts wist te vertellen dat die man een paar weken later in Amsterdam werd doodgeschoten.
De tandarts had onderweg geen blanken maar wel buffels, maraboes, antilopen en wrattenzwijnen gezien.
Hans geeft een afscheidssapje waarbij somosa’s zouden worden geserveerd, maar een misverstand, er zat ook een ¼ kip en frieten bij, en het hele team maakte alles schoon op.
Menu ’s avonds dus beperkt: pompoensoep met kerrie en verse gember. Geroosterd brood met knoflook.
‘s Avonds blijft het droog, maar er zijn enorm veel insecten die alle kieren van het huis weten te vinden. En dan kom je nog een grote muis in je kamer tegen, hoe die daar komt ? Onder de klamboe is het veilig, maar alles zoemt. De volgende ochtend is het een slagveld, al die insecten liggen dood door de kamer. De muis niet meer gezien, morgen een val kopen.
Vrijdag 16 april
Routine in Bomani, blaaswormen en toenemend veel malaria met al die regen. Het blijft droog vandaag, een mooie zonsondergang vanaf het dak. Hans zijn laatste avond hier, Sammy had zijn koksmuts ervoor opgezet, zo’n witte muts op een zwarte kop, mooi contrast ! Er was voor een glaasje wijn gezorgd, een pak wijn, 2 weken geleden gekocht in Malindi.
Wim vertelde dat de regen even voor problemen leek te zorgen bij het graven van de put in Majembeni, maar vandaag was er niets meer van te merken. Eind volgende week weten we het: zoet water ?
Komend weekend Hans wegbrengen en mijn opvolgster Heleen ophalen; die werk ik volgende week in, mijn laatste week alweer.
zwemmen bij Lamu
Zaterdag 17 april.
Wel naar Lamu, Hans wegbrengen, maar door de IJslandse Vulkaan-as zal mijn opvolgster ongetwijfeld later komen. Toch maar even een weekend eruit, en morgen weer terug.
Strandwandeling gemaakt, gezwommen, en lekker gegeten met een glas koele witte wijn !
Zondag 18 april.
De weg van Mketoni naar Mokowe / Lamu wordt steeds slechter door de vele regen die op het traject rond Hindi is gevallen, diepe kuilen, véél modder, en elke tegenligger besproeit je voorruit met een dikke laag bruine modder.
Thuis e-mails gelezen en een en ander over de aswolk en het luchtverkeer op internet opgezocht. Afwachten maar. Als het slechter wordt, zit ik straks nog langer hier !
Verslag 6
maandag 19 april.
De laatste week, voorlopig alleen dus, geen opvolgster om in te werken, geen tandarts want de scholen zijn deze maand gesloten en dan heeft hij veel minder te doen, de scholen bezoeken is toch de basis van de tandheelkunde projecten van Rotary Doctors.
Ik ga weer naar Majembeni, eerst de put opgezocht, het graven gaat gestaag verder, wel donderdag door de overvloedige regen last gehad van instromend water, er moest met spoed een dijkje omheen gelegd worden. Nu zijn ze weer volop aan de gang. Vrijdag weten we of het zoet water is.
Daarna spreekuur, lijkt routine, maar je moet toch heel alert blijven. Huiduitslag en jeuk horen niet bij malaria, ook al zijn er koorts, gewrichts- en hoofdpijn en de hele rits andere symptomen. Mogelijk toch Dengue fever, dat de laatste jaren hier in opkomst is. Geen mogelijkheid dat nu te testen. Daar er geen causale therapie is, is het gewoon afwachten met pijnstillers en hopen dat het niet doorschiet, een paar procent kan dan ook stollingsstoornissen met alle gevolgen krijgen. Wel veel blaasworm-kinderen, de tieners zijn er erg gevoelig voor, of gaan ze toch vaker het water in dan ze mogen ? Tja, wat doe je als het zo heet is. Een hele familie uit Pangani, een afgelegen dorp met veehouders op het spreekuur, armoedige kindjes, bleek, mager, vies, allemaal met een forse bloedarmoede door eenzijdig voedsel, worminfecties en natuurlijk malaria; ze gebruiken geen geïmpregneerde malarianetten.
Enkele forse wonden, waarvan er een nog gehecht kon worden, de anderen bestonden vaak al langer dan 24 uur. Dus wel volop tetanus injecties ! Het lijkt wel een weekend dag op de huisartsenpost, maar dan provisorisch.
Alle setjes gebruikt, vanavond schoonmaken en steriliseren.
Sinds donderdag is er hier in Mpeketoni en Majembeni geen regen van betekenis gevallen, het is weer heet, en de weg weer even stoffig als daarvoor.
Na thuiskomst aan mijn verslag voor Rotary Doctors, dat meer gericht op het werk ingaat, begonnen, het is goed alles op de rij te zetten en te kijken welke zaken nog niet afgewerkt zijn.
Wordt er morgen weer gevlogen ? Hier op het nieuws worden de rozen voor Schiphol doorgedraaid, en de boontjes zullen ook niet bij AH liggen. Dus ook economische schade hier: minder export, minder toeristen.
Dinsdag 20 april
Soroko. Vandaag minder druk; de VHC medewerker is vandaag wel op tijd, houdt zijn praatje en bied de mensen aan zich vrijwillig op HIV te laten testen. Vandaag hier grote pathologie: een jongen van 19 was in december geweest met een afwijking van zijn linker testis, vergroot, verdacht, er is toen in Mombasa een echo gemaakt en geadviseerd wegens verdenking op kwaadaardigheid, die te laten verwijderen. Nu komt hij met een grote tumor aanzetten, triest, geldgebrek is hier de veroorzaker van; opnieuw verwezen met financiële steun, als het maar niet te laat is. Een jonge vrouw wordt met voorrang binnengebracht, ze was al flauw gevallen, of buiten bewustzijn geweest ? Nu heftig hyperventileren, bleek, pijnlijk. De klachten bestaan al bijna 2 weken !! Een erg snelle pols, een lage bloeddruk, koorts bijna 39, en de gehele rechter long bleek niet te werken, nogal logisch dat ze zo benauwd is. Massale longontsteking ? tgv TBC ? Zij moet worden opgenomen met enige spoed, maar er is geen vervoer, wij zitten ook een uur van het ziekenhuis, en na stabiliseren en bloedonderzoek (bloedarmoede 50%) krijgt zij voorlopig antibiotica en paracetamol, en wordt ze onder de boom in de schaduw gezet, dan kan ze over een uurtje door ons worden meegenomen.
Soroko Prim school, put wordt gerenoveerd
Een 10 jarig meisje met een grote infectie aan haar been,
daar was al aan gedokterd, maar geen resultaat; de vrij scherp begrensde randen
van deze infectie toch wel 20 x
De longpatiënte wordt naar het ziekenhuis gebracht, ik moet eerst een infuusset en toebehoren kopen, anders wordt ze niet geholpen..., dan gaat de clinical officer, een soort SEH verpleegkundige, aan de gang en na ¾ uur is de dokter er nog niet bijgeroepen. O ja, er kan geen foto gemaakt worden, want de laborant is de hele maand vrij. Hoe moet dat aflopen ? Machteloos en nutteloos voel ik me dan. Morgen maar eens kijken of er meer bekend is.
Na overpeinzingen bij ondergaande zon heb ik het gevoel dat er af en toe maar een stevige schop tegen dit systeem gegeven moet worden. Maar ik ben hier ook maar gastarbeider.
Thuis de SEH set weer op orde gebracht en aangevuld, en de bijna verlopen ampullen op de bestellijst gezet.
Opdracht gegeven voor renovatie van de waterput op het schoolterrein in Soroko; deze wordt verdiept, onderaan verbreed, en opgemetseld.
Woensdag 21 april.
Onze chauffeur Peter heeft een snipperdag, moet op Lamu papieren voor zijn dochter regelen; toen zij in Nairobi was voor een amandeloperatie (wat toch niet zo vaak nodig is hier) is haar medisch dossiertje, met alle gegevens sinds haar geboorte, zoals vaccinaties en dergelijke, zoek geraakt. Zonder een nieuwe mag ze straks niet naar school, ze bestaat al bijna niet meer !
Ik moet/mag daarom vandaag zelf rijden.
Gestart in Baharini, het diabetes spreekuur, er komen 6 mensen op advies van anderen voor screening. In de dental-clinic de hechtsetjes gesteriliseerd. Met de zusters mijn verslag over onze samenwerking besproken, er moeten enige harde noten worden gekraakt, ze zijn erg passief en willen alleen maar geld van ons dat ze niet investeren in hun kliniek; daar werken we niet aan mee, we hoeven de bisschop en de orde niet te sponsoren.
Na de ochtendthee door naar Tewe, slechts 13 patiënten, wel 3 vrijwilligers, waarover ik ze heb aangesproken, ze willen wel allemaal een vergoeding maar twee doen er eigenlijk niets. Vanaf volgende keer maximaal twee !
Na thuiskomst op de fiets naar het ziekenhuis, de patiënte is opgenomen, zonder een foto en nog geen sputum is de diagnose TBC maar alvast gesteld ( en dat kan het heel goed zijn) en is ze met medicatie ervoor gestart. Als het TBC is, reageert dat vaak wel snel op de eerste dagen medicatie. Vrijdag maar eens zien.
Doorgefietst naar Lake Kenyatta, deze keer voor het laatst, maar door erg veel wind was er bijna geen vogeltje te zien, alleen de hippo’s knorden er rustig op los.
Het avondeten is weer bonen, uien en wortelen, nu met gember ter afwisseling. En een overheerlijke ½ mango als toetje.
Mijn opvolgster heeft nog steeds geen vlucht toegewezen gekregen !!
aanleg waterput Majembeni
Donderdag 22 april.
Uziwa. Vrij rustig, maar veel laatkomers. Iedereen is druk
op zijn land, geen tijd voor kwalen, er moet gewerkt worden ! Vorige week zag
een man forse coördinatiestoornissen aan
de benen, en krachtverlies en een clonus bij de achillespeesreflex bdz. Geen
hoofdpijn of andere neurologische afwijkingen. Hij had een geweldig hoge
bloeddruk, 280/160. In het ziekenhuis is geen neuroloog, de eerste is
Aan het eind van de middag berichten van Heleen: eerst moest ze via Accra (Ghana ) ! nu kan ze toch vrijdagavond weg, rechtstreeks; ik hoop dat ze aansluitend door kan naar Lamu. Met datzelfde vliegtuig ga ik dan 10 minuten later terug, dus van inwerken en overdragen komt niets. Alles maar op papier gezet.
De zonsondergang is prachtig, een zoel windje. Na het maken van de overdracht en verslagen met wat DEET op het dakterras maar van deze avond genieten. Ik heb de vingers intussen blauw getypt.
vrijdag 23 april 2010
Bomani, altijd druk, bewerkelijk, ook nu komen er 61 patiënten, gemengd, ¼ kinderen onder de 5 jaar, en ¼ tussen 5 en 10 jaar. Veel huidinfecties naast de gebruikelijke kwalen. Het is bloedheet in het uiterst gammele kerkje, een paar stevige regenbuien en het zakt in elkaar. De overheid is al maanden bezig in Bomani een klein gebouwtje neer te zetten naast het kantoor van de sub-officer, maar er zit geen schot in, daar zouden wij straks in mogen werken, het moet wellicht ooit uitgroeien tot een dispensary, dus volwaardig 6-7 dagen in de week. De sub-officer is er nooit, meer met eigen zaken bezig, Peter zal er achteraan gaan. Spreekuur van 8.30 tot 13.30 uur.
Thuis aangekomen snel achter de mail: KLM had wel voor mijn opvolgster een vlucht voor vrijdag geboekt, maar er is zaterdag geen vlucht naar Lamu meer mogelijk , dus ze komt daar zondag pas aan.
Ik wil om 16.20 inchecken, de 30 uur tevoren, maar ineens heb ik geen reservering meer ! gebeld met Nairobi, ja ik mag zondagmorgen weg, ipv zaterdagavond. Dat wordt later via het reisbureau bevestigd. Dat had ik me toch anders voorgesteld, maar ik ben niet de enige.
Na het eten uitgezocht wat niet mee terug gaat, zoals batterijen (wel de lege, want aan recycling doen ze hier niet, worden zo weggegooid), sudoku boekjes, hoofdlampjes en dergelijke. De overhemden zijn al verdeeld, de koffer is aardig leeg.
Op de statistieklijst staan bijna 1100 patiënten die ik in 5 weken heb gezien. Met gemiddeld 3,5 diagnose ! en dus ook veel medicatie.
Het lukt nog steeds om de prijs laag te houden, (50 ct voor een kind t/m 4 jaar voor consult èn lab èn medicijnen, voor de oudere 100 KES= € 1) , omdat de medicijnen hier zo goedkoop zijn, de 1000 capsules amoxicilline 250 mg kosten omgerekend € 20, en dat betaal je in Nederland voor 20 capsules. Teamwerk is hier belangrijk, een caroussel van arts > lab > arts > apotheek. De teamleden deden steeds hun best, soms een kleine aansporing nodig.
Zaterdag 24 april
Toch vroeg wakker, uitslapen lukt hier niet. De overdracht aan Heleen verder afgewerkt, de
computer geschoond, alles op de USB stick, allerlei last minute klusjes. Om
half tien met de auto naar Peter die me naar Lamu brengt, daar nog even
nagepraat en een sapje gedronken, overgestoken naar de airstrip Manda, en om 4
uur was ik in Nairobi, JKIA. Meteen naar de KLM balie bij kenia Airways, en me
op de standby lijst laten zetten. Ik was de eerste daarop, dus de kans is groot
dat ik toch vanavond nog mee kan. Maar dat weet je pas zeker een half uur voor
vertrek. Dat was ook zo , maar er waren nog ruim 30 plaatsen vrij voor mensen
met hetzelfde probleem als ik, en op één stoel na was het vliegtuig nu vol, en vertrok met een uur
vertraging. Sjoerd gebeld, die Gaby weer heeft gebeld.
Zondagmorgen
om kwart voor zeven geland op Schiphol, mooi weer en een warm welkom !
Het was een
drukke periode, de laatste week lastig, je wilt overdragen en inwerken maar dat
Maar de
inzet van ons team is geweldig, we doen daar heel veel goed en nuttig werk. En
de bevolking is duidelijk dankbaar en gebruikt deze mogelijkheid van
gezondheidszorg graag. De aantallen patiënten geven dat al aan.